Bulling nima?

Jismoniy bulling — urish, turtish, zarar yetkazish

Og‘zaki bulling — haqorat qilish, masxara qilish, laqab qo‘yish

Ijtimoiy bulling — odamni guruhdan chetlashtirish, obro‘siga putur yetkazish

Kiberbulling — internet orqali haqorat, tahdid, yolg‘on ma’lumot tarqatish

1-usul. “Qat’iy to‘xtatish”
Bu eng ko‘p ishlaydigan metodlardan biri.
Bola zo‘ravonga qarata qisqa, sokin va qat’iy ohangda aytadi:

• “To‘xtat!”
• “Menga yoqmayapti”
• “Bas qil!”
  Bu nima beradi?

Zo‘ravonlar ko‘pincha qo‘rqayotgan yoki chorasiz bolani izlaydi. Qat’iy ohang ularga kuch borligini ko‘rsatadi.
 

2-usul. “Befarq bo‘lish”

Haqoratga yoki mazaxdan ta’sirlanmaslik, hissiy javob bermaslik.

Misol:
Bola o‘z yo‘lida davom etadi, javob qaytarmaydi, ko‘zini olib qochmaydi, yuzida sokin ifoda saqlaydi.

Bu nima beradi?
Zo‘ravonlar o‘zlari uchun “munosabat” izlaydi. Munosabat bo‘lmasa, ular bulling qilishga qiziqmay qo‘yadi.
 

3-usul. “Do‘st bilan yurish” strategiyasi

Bu ilmiy jihatdan isbotlangan eng samarali himoya usuli.

Bola tanaffuslarda, maktab yo‘lida, oshxonada yakka emas, balki do‘sti bilan yuradi.

Hamrohlikda yurgan bolalarga zo‘ravonlar deyarli tegmaydi.
 

4-usul. O‘qituvchi yoki kattalarga darhol aytish

Bu usul bolani bullingdan himoya qilishning rasmiy usulidir.

Bolaga o‘rgatiladigan gaplar:

• “U meni bezovta qilyapti”
• “Bu birinchi marta emas”
• “Men o‘zimni xavfsiz his qilmayapman”

Bu nima beradi?
Maktabning majburiy vazifasi – bolalar xavfsizligini ta’minlash. O‘qituvchilar zo‘ravonga darhol ta’sir qilishi mumkin.
 

5-usul. “Xavfsiz joyga o‘tish”

Agar vaziyat keskinlashsa:

• jamoa oldiga chiqish
• qo‘riqchi/psixolog/yordamchi yoniga borish
• odamlar ko‘p joyga o‘tish kerak.

Bu tajovuzni 90% hollarda to‘xtatadi.
 

6-usul. “Kuldiruvchi javoblar”

Ba’zan zo‘ravonga hazil qilish ham qo‘l keladi.

Misollar:

• “Yaxshi aytding, endi darsga kechikmaylik”
• “Bugun kayfiyating baland shekilli”

Esda tuting: agar zo‘ravon agressiv bo‘lsa – bu usuldan foydalanilmaydi!